Het lerarentekort is in 2026 dé kwestie die het Nederlandse onderwijs beheerst. Gekoppeld aan vergrijzing, uitstroom van starters en een voorzichtig economisch klimaat, wringt het tekort op zowel basis- als voortgezet onderwijs. Dit artikel geeft de meest recente cijfers, de belangrijkste oorzaken, en wat scholen, ouders en leerkrachten nu concreet zien gebeuren.
De actuele cijfers (voorjaar 2026)
Volgens het Arbeidsmarktplatform PO en de recente Onderwijsarbeidsmarkt-rapportage van OCW:
- Het tekort aan leerkrachten in het po staat op ruim 9.100 FTE, met grote regionale verschillen
- In de Randstad loopt het tekort lokaal op tot 15% van de benodigde formatie
- In het vo zijn vooral tekortvakken: wiskunde, natuurkunde, scheikunde, Duits, Frans, klassieke talen, informatica
- Schoolleiderstekort in po: circa 10% van de scholen zoekt actief een directeur
Waarom groeit het tekort?
Drie hoofdoorzaken:
- Uitstroom ouderen. De pensioengolf uit de babyboomgeneratie gaat door tot ongeveer 2028-2030.
- Instroom lerarenopleidingen blijft dalen. Het aantal eerstejaars pabo-studenten ligt in 2025/26 ruim 30% lager dan tien jaar geleden.
- Uitstroom starters in de eerste drie jaar. Bijna 1 op de 4 beginnende leerkrachten verlaat het onderwijs binnen drie jaar — vooral door werkdruk en onzekerheid over klaskeuze.
Wat scholen nu doen
Een aantal strategieën die scholen toepassen, met wisselend resultaat:
- Vierdaagse schoolweek: enkele honderden basisscholen zijn overgegaan op een korte werkweek voor leerlingen. Juridisch complex — alleen met tijdelijke ontheffing van de onderwijsinspectie.
- Klassen combineren: groep 3/4 of 7/8 samen, met één leerkracht en een onderwijsassistent.
- Zij-instromers actief werven. Speciaal gericht op professionals uit andere sectoren met een bachelor of master-diploma.
- Inzet van onbevoegden onder supervisie: toegestaan tijdens tekortnoodsituaties, maar strikt begrensd door de wet.
Belangrijke maatregelen van OCW
- Arbeidsmarkttoelage — leerkrachten in kwetsbare wijken krijgen een jaarlijkse extra vergoeding (bruto ±€2.000-€4.000).
- Subsidie zij-instroom — opleidingen en begeleiding voor zij-instromers worden financieel ondersteund.
- Onderwijsregio’s — scholen, besturen en lerarenopleidingen werken nu regionaal samen aan werving en behoud.
- Bijles- en talentregelingen — aparte middelen voor ondersteuning van leerlingen die achterop dreigen te raken.
Wat kunnen ouders verwachten?
Praktisch voor ouders:
- Grotere kans op lesuitval of vervanging door invaller
- Soms gecombineerde klassen waar dat eerder niet zou gebeuren
- Meer inzet van onderwijsassistenten als zelfstandige begeleider van kleine groepen
- Bij schoolkeuze: vraag naar het ziekteverzuim en het aantal vacatures — dit zegt veel over de stabiliteit van het team
Kunnen leerkrachten de sector redden?
Het tekort lost niet op met nog een campagne. Wat wél helpt, volgens onderzoek van Universiteit Utrecht, Kohnstamm Instituut en ITS/KBA Nijmegen:
- Daadwerkelijke werkdrukverlaging — niet door een belofte, maar door taken te schrappen
- Betere begeleiding voor starters — een senior coach in de eerste drie jaar
- Loopbaanpaden — duidelijke specialisaties en doorgroei, met bijbehorende salarisstappen
- Realisme in werving — stop met “zoek passie” en meer aandacht voor realistische job previews
Regio-verschillen
Het lerarentekort is niet gelijkmatig verdeeld. Grote steden (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag) hebben scherpere tekorten, vooral in wijken met lagere ses-scores. Het platteland heeft vaker een tekort aan specifieke vak-docenten. Sommige regio’s (delen van Brabant, Gelderland, Friesland) hebben juist een redelijke balans.
Veelgestelde vragen
Worden kinderen slechter opgeleid door het tekort?
Er zijn aanwijzingen dat resultaten op taal en rekenen onder druk staan, vooral bij leerlingen die al kwetsbaar waren. De onderwijsinspectie houdt dit nauwlettend in de gaten.
Krijgen mijn kinderen minder les?
Het aantal wettelijk verplichte onderwijsuren blijft gelijk. Wel kan de indeling en bezetting veranderen.
Is een vierdaagse schoolweek wettelijk toegestaan?
Alleen met toestemming van het ministerie/onderwijsinspectie, en tijdelijk. Het moet een noodmaatregel zijn, geen structurele keuze.
Tot slot
Het lerarentekort is geen probleem dat binnen een jaar oplost. Maar voor wie overweegt om leraar te worden, in te stromen, of in het onderwijs te blijven, is dit een periode met structurele vraag én — misschien voor het eerst — serieuze aandacht voor werkomstandigheden. Dat is een kans, niet alleen een crisis.
Bronnen en actuele cijfers: Onderwijsinspectie, Rijksoverheid, PO-Raad, VO-raad, Arbeidsmarktplatform PO.
